Oca 31

Yıldızlar Nasıl Çalışır?

Bir yıldızla (Güneş gibi), bir gezegen (Mars ya da Jüpiter gibi) arasındaki fark şudur; yıldızlar parlak ve sıcaktır ve onları kendi ışıklarıyla görürüz. Bu fark görünen o ki boyutlarındaki farklılıktan kaynaklanıyor. Görelim bakalım nasıl.

5db6f628ae298b538ea5ff2c

Görsel 1: Güneş

Bir cisim ne kadar büyürse, merkezine doğru olan çekim kuvveti de o kadar güçlü olur. Her şey diğer her şeyi çekim kuvvetiyle çeker. Hatta siz ve ben bile birbirimiz üzerinde bir kütle çekim kuvveti uyguluyoruz. Ancak bu çekim, söz konusu cisimlerden biri büyük olmadıkça fark edilemeyecek kadar zayıftır. Dünya büyüktür, dolayısıyla ona doğru bir çekim hissederiz ve herhangi bir şeyi bıraktığımızda Dünya’nın merkezine doğru düşer.

Bir yıldız ise Dünya gibi bir gezegenden çok daha fazla büyüktür. Dolayısıyla kütle çekimi de çok daha güçlü olacaktır. Büyük bir yıldızın merkezi çok büyük basınç altındadır çünkü devasa bir çekim kuvveti yıldızdaki her şeyi merkeze doğru çekmektedir. Yıldızın içindeki basınç arttıkça sıcaklık da artar. Sıcaklık gerçekten çok yüksek, sizin ve benim hayal edebileceğimizden daha da yüksek hale gelince yıldız bir nevi yavaş işleyen bir hidrojen bombası gibi davranarak çok büyük miktarlarda ısı ve ışık saçmaya başlar ve böylece gece gökyüzünde onları parlarken görebiliriz. Yoğun ısı, yıldızı balon gibi şişirme eğilimindedir ancak aynı zamanda kütle çekimi de onu büzmektedir. Isının dışarı doğru itmesiyle çekim kuvvetinin merkeze doğru çekmesi arasında bir denge vardır. Yıldız kendi ısı denetim sistemine sahiptir. Sıcaklaştıkça daha çok şişer, şiştikçe merkezindeki maddenin kütlesi daha az yoğun bir hal alır ve böylece biraz ısı kaybeder. Bu da yıldızın tekrar küçülmeye başlaması anlamına gelir ve bunun sonucunda ısı tekrar artmaya başlar ve bu döngü böyle devam eder.Sanki yıldız atan bir kalp misali şişip, iniyormuş gibi anlattım ama alsında öyle değil. Bunun yerine boyutu ortada bir yerde, o büyüklükte kalmasını mümkün kılan sıcaklığa sahip olduğu noktada durur.

Güneşin de sadece diğerleri gibi bir yıldız olduğunu söyleyerek başlamıştım ama aslında birçok farklı tipte yıldız var ve bu yıldızlar çok farklı büyüklüklere sahipler. Bizim Güneş’imiz çok büyük değil ama hepimiz için en sevimli olanı tabi. Bize Güneş’ten sonra en yakın olan Proxima Centauri’den biraz büyük ama diğer başka yıldızlardan çok daha küçük.

Bildiğimiz en büyük yıldız hangisi? Bu onları nasıl ölçtüğümüze göre değişir. Boydan boya ölçüldüğünde en büyük olan yıldızın ismi UY Scuti, 2,64 milyar km’lik çapıyla Güneş’ten 1900 kat büyük.

Dünya-Güneş-ve-UY-Scuti-Yarıçapları-e1540126952279

Görsel 2: Dünya Gezegeni, Güneş ve UY Scuti yıldızının

Yarıçap Büyüklük kıyaslaması (Temsili)

En büyük yıldızlar arasında yer alan VY Canis Majoris ise Scuti’den yüzde 70 daha ağır olmasına karşın sadece 2 milyar km çapında. Koskoca boyutuna rağmen VY Canis Majoris bile güneşin sadece 30 katıdır.

Adsızds

3: Dünya Gezegeni, Güneş ve VY Canis Majoris yıldızının

Yarıçap Büyüklük kıyaslaması

Eğer VY Canis Majoris yıldızı Güneş kadar yoğun olsaydı, milyarlarca kat fazla kütlesi olması gerekirdi. Çevresinde gezegenler varsa ondan çok ama çok uzakta olmalıdırlar yoksa yanıp buharlaşmaları an meselesi olurdu. Çekim kuvveti o kadar büyüktür ki (çünkü kütlesi çok büyüktür) gezegenler gerçekten de çok ama çok uzak olsalar da yörüngesinde kalabilirler. Bu mesafe eğer bir yaşam alanı var ise onu desteklemek için gerekli miktarda olacaktır çünkü diğer türlü orada yaşam da olmayacaktır zaten!

Kaynaklar:

NASA (National Aeronautics and Space Administration)

ESA (European Space Agency)

https://www.spacetelescope.org/images/opo0703b/

Planet Yazar: @ÖzgürTURAL

About the Author:

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: